Làng dệt Lùng Tám – Chiêm ngưỡng “sắc màu văn hóa” của người H’Mông ở Hà Giang

Lùng Tám là một xã thuộc huyện Quản Bạ, cách trung tâm thành phố Hà Giang khoảng 50 km. Lùng Tám nằm dưới chân những dãy núi, bên dòng sông Miện. Nơi đây, người Mông vẫn giữ gìn nghề dệt vải lanh truyền thống với nguyên liệu tự nhiên và quy trình thủ công.

Nghề dệt lanh tại Lùng Tám Hà Giang đã có từ rất lâu đời, đây không chỉ là nghề đem lại nguồn thu nhập chính cho người dân mà còn góp phần gìn giữ, lưu truyền giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của người dân tộc Mông. Làng hiện đang sản xuất nhiều sản phẩm như ví, khăn, quần áo, túi thổ cẩm, khăn trải bàn, vỏ gối, tấm trang trí,… Điểm nhấn của những vật dụng này là đều được làm hoàn toàn từ vải lanh dệt tay theo phương pháp thủ công từ lâu đời.

Nguyên liệu chính dệt nên các tấm vải thổ cẩm chính là sợi lanh. Những cây lanh được người dân trong bản hoặc vùng xung quanh trồng và lựa chọn rất kỹ về giống. Sau khi ngâm, tốt thì sẽ tiến hành tách thành từng sợi nhỏ, mỏng.

Sợi lanh sau khi tách nhỏ sẽ được mang đi luộc, hấp đến khi mềm thì thôi. Quá trình nhuộm màu cũng diễn ra khá đặc biệt. Hầu hết màu được chọn từ các lá cây trồng trong rừng như củ nâu, chè, ổi,… không hề có sự can thiệp của hóa chất công nghiệp.  Người Mông cũng sử dụng một số loại lá, gỗ, rễ cây, củ… để cho ra các màu sắc khác, hoàn toàn tự nhiên và bền bỉ theo thời gian.

Cuối cùng là công đoạn vẽ họa tiết. Để làm nên những hoa văn rất riêng trên vải, người Mông dùng bộ bút vẽ (được chế tạo một cách thủ công) chấm vào sáp ong nấu chảy và kẻ lên vải, ban đầu là đường thẳng, rồi đến hình tam giác, trôn ốc, hình đồng tiền, chữ thập, chân chim… Đây là những họa tiết biểu hiện cho thế giới vũ trụ của người Mông

Vải dệt xong được đặt giữa một phiến đá và một trụ gỗ. Người thợ đứng lên trên phiến đá lăn qua lăn lại cho đến khi toàn bộ bề mặt vải được cán phẳng, mềm và mịn mới mang đi ngâm với tro bếp củi một tuần cho trắng rồi phơi khô. Một tấm vải lanh đẹp phải có sợi đều, trắng, mịn. Vải lanh bền, hút ẩm nên khi mặc cho cảm giác thoáng mát.

Ngày nay, ngoài trang phục truyền thống, người dân Lùng Tám còn sáng tạo nhiều sản phẩm lưu niệm như khăn choàng, túi xách, ví, đồ trang trí nội thất… Những sản phẩm này không chỉ giữ được hồn cốt truyền thống mà còn phù hợp với nhu cầu hiện đại, trở thành món quà ý nghĩa cho du khách mang về sau chuyến đi. Làng nghề dệt Lùng Tám là minh chứng sống động cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.

Ảnh: Nguyễn Văn Trực, Heritage, Hoàng Diệu Đế, Minh Tâm, Trangchoreview

Nguồn: Tổng hợp